Eos Wetenschap

Wat als je kind vaak druk, boos, stil of gevoelig is? Het heeft niet gewoon een slechte dag, maar het is zo, elke dag. Onder ouders aan de schoolpoort hoor je dan al snel: dat kind heeft een diagnose nodig. Maar klopt dat wel? Eos-redacteur Kim Verhaeghe vraagt het aan Liesbeth Gijsel, hoofdredacteur van Eos Psyche&Brein en auteur van het boek “Druk, stil, gevoelig?”

Het gaat niet goed met jongeren. Ze hebben last van angsten, depressieve gevoelens en slaapproblemen. Komt dat door de smartphone en sociale media? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan psycholoog Ernst Koster (UGent).

In deze aflevering kom je onder meer te weten …

• … of jongeren echt ongelukkiger zijn dan vroeger
• … waarom meisjes slechter in hun vel zitten dan jongens
• … of stoppen met sociale media impact heeft op het welzijn van jongeren
• … welke regels je als ouder best hanteert als het gaat om schermtijd en smartphones
• … of een smartphoneverbod een goede maatregel is

Deze podcast werd mogelijk gemaakt door het Forum Geestelijke Gezondheid en live opgenomen tijdens het Vlaamse Geestelijke Gezondheidscongres 2026.

Zoogdieren ontstonden tegelijk met de dino’s, maar ze hebben altijd in hun schaduw geleefd. Tot een asteroïde 66 miljoen jaar geleden grote veelvraten massaal deed uitsterven. Het gaf zuinige, zogende diertjes met een vacht, multifunctioneel gebit en uitstekend gehoor nieuwe kansen. En die grepen ze met beide handen (en opponeerbare duimen).

We trekken naar plaatsen in ons land waar we cruciale sporen van hun veroveringstocht kunnen vinden: fossielen van de eerste primaten, van de vroegste voorouder van je kat en hond, van walvissen die hier miljoenen jaren geleden kwamen kalven, en van de laatste neanderthalers en de eerste sapiensen die onze streken bevolkten. Die jager-verzamelaars voelden zich thuis aan onze kalkgrotten en in de mammoetsteppe van 'Doggerland'.

Dit is de slotaflevering van Planeet België, de podcastreeks over de bewogen reis van onze lap grond vanaf de zuidpool tot waar we nu liggen, en over het spektakel van de evolutie op en rond ons gebied. Een odyssee van meer dan 500 miljoen jaar. Die geologische en biologische zwerftocht gaat verder, met of zonder de mens.

Planeet België is een productie van het Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel, met wetenschapscommunicator Reinout Verbeke, in samenwerking met Eos Wetenschap en met steun van het Wernaersfonds van Fonds de la Recherche Scientifique (FNRS). Sound design is van Joris Van Damme, muziek van Bart Couvreur.

Lees het artikel in Eos Wetenschap (oktobernummer 2026) of op www.naturalsciences.be/r/planeetbelgie 

Een op de drie Belgen gokt af en toe. Dat gebeurt allang niet meer alleen in casino’s of met een kraslot, maar meer en meer online. Steffi De Jans (Universiteit Gent) vertelt in deze aflevering aan Eos-redacteur Liesbeth Gijsel welke psychologische mechanismen ervoor zorgen dat gokken zo verleidelijk is.

In deze afleveringen kom je onder meer te weten …

• … dat sommige mensen gokken om te ontsnappen aan stress, angst of verveling (en dat zij de grootste kans lopen om verslaafd te raken)
• … dat nét niet winnen voor ons brein aanvoelt als winnen
• … dat je kennis van voetbal je niet helpt bij sportweddenschappen
• … dat de wetgeving rond gokreclame allesbehalve waterdicht is
• … welke signalen erop kunnen wijzen dat je kind te veel gokt
• … waarom ontradende boodschappen voor een gokreclame niet werken

Wetenschapper Tom Van der Stocken onderzoekt de interacties tussen biodiversiteit, klimaatverandering en kustgebieden. Samen met kunstenaars Nicolas Baeyens en Kevin Trappeniers van Art/Earth, een kunst-wetenschap project van de Jonge Academie, wordt die kennis artistiek bevraagd. Hoe vertaal je verschuivende ecosystemen, verdwijnende habitats en trage klimaatschokken naar beeld, lichaam, geluid of ruimte?

Een ochtend over de zee als levend systeem, over wetenschappelijke observatie en artistieke verbeelding, en over wat verandert wanneer we het stijgende zeeniveau niet alleen meten, maar ook ervaren.

Dit debat wordt gemodereerd door Kim Verhaeghe van EOS Wetenschap en zal nadien als Grijze Cellen podcast verschijnen, met steun van het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO).

Samen met wetenschapster Zoë Ghyselinck onderzoekt wetenschapsredacteur Ilse boeren ecologische en anticipatorische rouw: hoe rouwen we om verlies dat zich al aankondigt, maar nog niet voltooid is? Is er nog hoop, of moeten we leren leven met de mogelijkheid dat zeeën, kusten en ecosystemen onherroepelijk veranderen? Performancekunstenaar Sigrún Gyða Sveinsdóttir (IS) presenteert een nieuw werk: A Song Cycle of Disappointments.

Deze podcast werd opgenomen voor een live publiek tijdens Theater Aan Zee. De opname werd mogelijk gemaakt dankzij de steun van het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO).

‘Oh my god! Sick! Crazy!’ Gebruiken jongeren voortdurend Engelse woorden, zoals veel volwassenen denken? Melissa Schuring nam jongerentaal onder de loep en ontdekte dat het wel meevalt. Ze is voor haar onderzoek genomineerd voor de Eos Pipet.

 

Jelle Vandersnickt realiseerde al tijdens zijn masteronderzoek een primeur. In de ‘bevingen’ binnenin een zware, snel roterende ster vond hij bewijs voor een intern magnetisch veld. Met wiskundige technieken probeert hij nu verder door te dringen in dat soort sterren.

Aan het begin van een grote uitbraak van een nieuwe mpox-variant in de Democratische Republiek Congo besloot infectioloog Isabel Brosius (ITG) om meteen naar de regio af te reizen. Ze leidde een team dat in korte tijd een onderzoekscentrum opzette, met een lokaal testlaboratorium en een gratis behandelcentrum. Isabel Brosius is voor haar onderzoek genomineerd voor de Eos Pipet. Eos-redacteur Kim Verhaeghe vraagt haar hoe onderzoek tijdens een uitbraak verloopt.

Bioloog Teun Everts (INBO en KU Leuven) onderzocht de genetische samenstelling van Amerikaanse stierkikkers in Vlaanderen om beter te begrijpen hoe deze schadelijke, uitheemse invasieve soort zich zo snel over een groot gebied heeft kunnen verspreiden.